ԷԴԻՊՅԱՆ ԵՎ ՆԱՐՑԻՍԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Բազմաթիվ հոգեվերլուծողներ մշտապես փորձել են համեմատել, հաճախ նաև հակադրել անձի էդիպյան և նարցիսական դրսևորումները: Բայց, ինչպես նշում է Անդրե Գրինը, էդիպյանը միշտ իր մեջ կրում է նարցիսական, և նարցիսականը սնում է էդիպյանը՝ չնայած, որ ըստ նրա՝ նարցիսական կոնֆլիկտը կարող է թաքցնել էդիպյան կոնֆլիկտը (անտիէդիպ) [1]: Ուստի նարցիսական խնդրի հետ աշխատանքը պետք է պարունակի որոշակի կենտրոնացում էդիպյան հարցի շուրջ և հակառակը:

Ուրեմն, մտքում ունենալով վերը նշված գաղափարը՝ այնուամենայնիվ փորձենք որոշ տարբերություններ նշել այս երկու խնդիրների միջև:

Էդիպյան մեղքի զգացում – նարցիսական ամոթ

     Էդիպյան կոնֆլիկտայնությունը նախևառաջ բնութագրվում է մեղքի զգացմամբ, որը հիմնականում հենց Գեր-եսի նկատմամբ մեղքի զգացում է, մինչդեռ նարցիսական կոնֆլիկտայնությունն աչքի է ընկնում հիմնականում ամոթի զգացմամբ՝ ամոթ Ես-ի իդեալի նկատմամբ:

   Էդիպյան մերժվածության զգացում – նարցիսական` գոյություն չունենալու զգացում

Էդիպը, լինելով օտարված դեռևս մանկուց, արտաքսված իր ընտանիքից, երկրից, իր մեջ ընդմիշտ կրում է նախևառաջ մերժվածության բեռը, իսկ նարցիսական խնդրի միջուկը համարվում է կոնֆլիկտը գոյություն ունենալու և գոյություն չունենալու զգացման միջև:

  Էդիպյան՝ կաստրացիայի տագնապ – նարցիսական՝ մահվան, գոյություն չունենալու տագնապ

Տագնապի բնույթի առումով, էդիպյան կոնֆլիկտայնությունը ծագում է կաստրացիայի տագնապի ֆոնի վրա, իսկ նարցիսական խնդրի դեպքում առկա է մահվան՝ այլևս չլինելու տագնապը:

Էդիպյան՝ նախնական փորձի կառուցողական ազդեցությունը - նարցիսական՝ նախնական փորձի ավերիչ ազդեցությունը

Նախնական (պրիմիտիվ) փորձ ասելով՝ պետք է նկատի ունենալ ծննդից մինչև խոսքային հմտությունների առաջ գալու ընթացքը, որը էդիպյան խնդրայնության դեպքում որպես կանոն դրական, կառուցողական, մոտիվացնող ազդեցություն է ունենում, իսկ նարցիսական խնդրայնության դեպքում՝ կործանիչ, քանդող ազդեցություն:

Էդիպյան եռակողմ կոնֆլիկտ - նարցիսական երկկողմ կոնֆլիկտ

Էդիպյան կոնֆլիկտը երեք կողմ ունի՝ ես, օբյեկտ և օբյեկտից տարբեր օբյեկտ, որոնք հաճախ համապատասխանում են ես, հայր, մայր եռանկյանը, մինչդեռ նարցիսական կոնֆլիկտը երկկողմ է՝ ես և օբյեկտ:

Էդիպյան՝ տարբերության բազմակողմանի ընկալում - նարցիսական՝ տարբերության երկկողմ ընկալում

Էդիպյան խնդրայնության դեպքում սեփական ես-ի հետ համեմատության մեջ օբյեկտների տարբերություններն ընկալվում է տարբեր չափումների վրա՝ սեռ, տարիք, արտաքին տեսք, իսկ նարցիսական  խնդրայնության համար կա երկու կողմանի՝ ես և ոչ ես, ես և աշխարհ տարբերությունը:

Էդիպյան ընտրության սկզբունք - նարցիսական կրկնության սկզբունք

Էդիպյան և նարցիսական խնդիրների դեպքում հաճույքի սկզբունքը տարբեր կերպ է դրսևորվում. էդիպյան կոնֆլիկտը ներառում է ընտրություն կատարելու մշտական սկզբունք, որը հենց հաճույքի սկզբունքի էդիպյան դրսևորումն է, մինչդեռ նարցիսական կոնֆլիկտը հանգեցնում է կրկնության սկզբունքին. այստեղ ընտրության հարցը փակված է, առկա է տրավմայի, տագնապային զգացումների կրկնության փնտրտուք:

Էդիպյան կոմպրոմիսի սկզբունք - նարցիսական պարադոքսի սկզբունք

Էդիպյան և նարցիսական խնդիրների դեպքում կոնֆլիկտի սկզբունքը ևս տարբեր կերպ է դրսևորվում. էդիպյան խնդիրը ներառում է կոմպրոմիս գտնելու, կոնֆլիկտը կառուցողական կերպով լուծելու սկզբունք, մինչդեռ նարցիսական խնդիրը հանգեցնում է մշտական պարադոքսի սկզբունքին, որը երբեք չի ուղղվում դեպի խնդրի լուծումը:

Էդիպյան արտամղում - նարցիսական երկփեղկում

Էդիպյան կոնֆլիկտայնությունը որպես կանոն ենթադրում է արտամղման մշտական առկայություն, տագնապներն արտամղվում են, ապա նորից վերադառնում այլ դրսևորումներով, իսկ նարցիսական կոնֆլիկտայնությունն ուղեկցվում է երկփեղկմամբ: Երկփեղկումը կարող է կազմալուծել եսը իսկ արտամղումը չունի այդ հատկանիշը: Այստեղ ևս երևում է նարցիսական խնդրի կործանարար ներուժը:

Էդիպյան՝ «կյանքի» տրամաբանությունը - նարցիսական՝ «գոյատևման» տրամաբանությունը

Էդիպյան խնդրին հիմնականում հատուկ է կյանքը շարունակելու տրամաբանությունը. որքան էլ որ տրավմաները ծանր են, անձը կարողանում է սգալ կորսված օբյեկտը և շարունակել ապրել, իսկ նարցիսական տրամաբանությունը գոյատևելու տրամաբանություն է, որ ներառում է հիասթափություն, հուսաաաբություն, դիստրես, քանի որ ամեն ինչից զատ անձն ինքն իրեն է կորսված զգում, իրեն անգիտակցորեն համարում է գոյություն չունեցող, ուրեմն առաջնային է դառնում գոյատևումը:

Էդիպյան «հանդուրժող» հանդիպումը օբյեկտի հետ - նարցիսական «ճնշող» հանդիպումը օբյեկտի հետ

Էդիպյան խնդրի դեպքում օբյեկտի հետ հանդիպումը տեղի է ունենում համեմատաբար հանդուրժողական վերաբերմունքի պայմաններում՝ դիմացինի հետ հուզական և ինտելեկտուալ փոխանակման, բանակցության ոճի մեջ, իսկ նարցիսական խնդրի դեպքում անձը գործող կողմն է, ճնշող և ազդեցիկ դիրքի մեջ՝ փորձելով օտարել դիմացինին իրենից:

Էդիպյան ինտրոյեկտիվ իդենտիֆիկացիա (նույնականացում) - նարցիսական պրոյեկտիվ իդենտիֆիկացիա

Էդիպյան կոնֆլիկտայնության դեպքում, որպես կանոն, ակտիվ է ինտրոյեկտիվ իդենտիֆիկացիան: Անձը առավելապես դեպրեսիվ դիրքի վրա է, և ես-ը սնվում է ինտրոյեկցված փորձով: Մինչդեռ նարցիսական խնդրի դեպքում ակտիվ է պրոյեկտիվ իդենտիֆիկացիան (որի մասին մանրամասն նյութ կտեղադրեմ շուտով), որն ուղեկցվում է կպչունությամբ: Անձը այս դեպքում պարանոյիդ-շիզոյիդ դիրքի վրա է, կպչուն կերպով կապված է օբյեկտին` վերջինի նկատմամբ կախվածություն ձևավորելով:

Ահա այն հիմնական տարբերությունները, որոնք կուզենայի նշել` էդիպյան և նարցիսական խնդիրները համեմատության մեջ դնելու համար, իհարկե, երբեք չմոռանալով, որ այս երկու հոգեկան կազմավորման տեսակները միմյանցից առանձնացված չենք կարող դիտարկել:

1. Green, A., (1983) Narcissisme de vie, narcissisme de mort. Collection « Critique », 288 p.

Նյութը կազմվեց Լիոնի Լյումիեր համալսարանի Հոգեախտաբանության և կլինիկական հոգեբանության հետազոտական կենտրոնի դասախոսներ՝ 

պրոֆ. Ալբեր Սիկոնի, պրոֆ. Ռենե Ռուսիյոնի և պրոֆ. Պատրիսիա Ատիգիի դասախոսությունների հիման վրա: